le Peter Molloy,  CCA&E Vote; Defence Vote.

Is fada go leor í Waterloo ó Tithe an Rialtais, ach thosaigh turas an Duke of Wellington trasna an bhóthar uainn. Rugadh an Duke i 1769 áit atá an Óstá Merrion anois. Faoin t-am a thug sé aghaidh ar Napoleon bhí sé an cheannasaí míleata ab fhearr sa Bhreatain.

203 bliain ina dhiadh sin rinne mé an turas chéanna ó Sráid Mhuirfean go dtí Waterloo.

Bhí mé sa Bheilg ar feadh seachtain le Waterloo Uncovered. Is eagraíocht carthanas é a thugann cabhair do baill míleata ag fulaingt faoi gortú fisiciúil nó síceolaíochta agus a thugann deis dóibh obair seandálaíochta a dhéanamh.

Thug mé cúairt ar Waterloo cúpla uair chun páirt na hÉireann sa chogadh a fhiosrú ach ba turas an turas seo. Chaith mé seachtain ag obair le grúpa éagsúl agus cairdiúil. Bhí mac léinn ó Londain agus beirt íarshaighdiúirí ón Ísiltír agus inealltóir a ghortaíodh go dona in Afghanistan.

Dhírigh muid ar talamh in aice le feirm i Hougoumont, áit cosantach d’airm Wellington in 1815. Nuair a ionsaíodh an feirm, bhí Corporal James Graham ó Co. Mhuineacháin i measc na shaighdiúirí a throid chun na geataí a dhúnadh agus airm na Fraince a choimead amach. Tá portráid an tsaighdiúir Éireannach le feiceáil sa Ghailearaí Náisiúnta.

Is próiséis í an seandálaíocht. Caithfear gach píosa a chur le céille chun an pictiúr iomlán a fheiceáil. Chaith mé an seachtain ag déanamh tuarascáil ar láthair gach trinse, ionas go mbeidh na seandálaíthe ábalta iad a aimsiú arís. I measc na fríotha bhí cnaipí ón chéad cogadh domhnda agus piléar luaidhe.

Bhí saighdiúirí Éireannach i mbeagnach gach reisimint ag Waterloo. Chabhraigh mé leis an tochailt ar phíosa talún a choimead an 27ú reisimint Éireannach (InnisKilling) smacht ar i rith an chogadh. Thánaigh an risimint faoi bhrú ó airm na Francaigh le canónacha agus muscaed. Céadta níos déanaí, shiúil mé an láthar sin le brathadóir miotail agus sluasaid. Bhí rian an chogadh sin fós ann, le búclaí agus píléír faoin dtalamh.

Bhí chuid de na n-íarshaighdíúirí ag tochailt gortaíthe ó seirbhís míleata, agus bhí daoine eile ag obair faoi PTSD ón Stair úrnua cosúl le Deisceart Árd Mhacha, Srebrenica and Helmand. I rith na seachtaine d’fhás an comhréim idir na rannpháirtithe ó níos mó ná leath dosaen híortha éagsúla. Is ait an rud é, bheith ag comhrá le íarshaighdiúir ó na trioblóidí faoi Brexit agus teorainn chrua.

Thosaigh an carthanais Waterloo Uncovered mar tionscnamh a maireadh blian amháin i 2015 ach tá tochaltán á dhéanamh gach Samhradh ó shin. Beidh said sa Bheilg arís i 2019.